Wiadomości ogólne
Bez łatwo znaleźć. Rośnie na
łąkach, na skajach lasów, choć równie często w ogrodach. Kwitnie od maja do czerwca.
Ma drobne, biało-kremowe kwiaty, zebrane w kwiatostany o wyglądzie parasoli. Owoce
dojrzewają w lipcu i sierpniu, z początku są zielone, z czasem stając się fioletowoczarne.
Roślina ta bywa także nazywana
?bzem lekarskim", ?bzem aptecznym", ?białym bzem", ?holendrem", ?hyczkiwem", ?bzowiną"
oraz ?bziną".
Działanie lecznicze
SUROWCE LECZNICZE: kwiaty i owoce
bzu czarnego, niekiedy również korzeń i kora.
WŁAŚCIWOŚCI LECZNICZE: kwiaty -
moczopędne, napotne, wzmacniające naczynia; owoce - napotne, przeciwbólowe,
rozwalniające;. kora - odchudzające.
Zawarte w
kwiatach bzu substancje czynne działają moczopędnie. Dzięki nim usunięte
zostają z organizmu szkodliwe produkty przemiany materii. Substancje te
powodują jednak również obfite poty. Ta właściwość może być przydatna w
leczeniu chorób przebiegających gorączkowo oraz przy przeziębieniach. W tym
drugim przypadku, w przypadkach angin i zapaleń gardła, wyciągi z kwiatów
czarnego bzu można stosować zewnętrznie do płukania jamy ustnej i gardła. Tego
typu wyciągi możemy też używać do przemywania spojówek w przypadkach zapaleń,
a także do zdrowotnych i kosmetycznych kąpieli. Warto również wiedzieć, że wyciągi
z kwiatów bzu czarnego działają uszczelniająco na naczynia włosowate,
zapobiegając ich nadmiernej łamliwości.
Działanie
owoców jest nieco podobne jak działanie kwiatów: zwiększają ilość wydalanego
moczu i działają napotnie. Uważa się je za lek odtruwający, które ułatwiają usuwanie
z organizmu toksyn oraz produktów ich przemiany.
Łagodne
właściwości przeczyszczające pozwalają polecać owoce bzu czarnego osobom cierpiącym
na zaparcia, także tym w podeszłym wieku. Owoce mają także właściwości
przeciwbólowe. Można z powodzeniem wykorzystywać tę właściwość w leczeniu:
-
migren,
-
rwy kulszowej,
-
nerwobólu nerwu trójdzielnego,
-
bólów zębów.
Z kolei kora
ma głównie działanie moczopędne. Medycyna ludowa polecała ją jako lek
odchudzający.
Przepisy stosowanie
ODWAR Z
KWIATÓW. Przygotowujemy go w następujący sposób: do odpowiedniego naczynia
wrzucamy 1 łyżkę suszonych kwiatów i zalewamy ją 1 szklanką wody, a następnie
gotujemy przez 5-10 minut bez przykrycia. Pijemy po ostudzeniu i przecedzeniu w
2-3 porcjach w ciągu dnia w przypadkach grypy czy przeziębienia.
NAPAR Z
KWIATÓW. Do szklanki wrzucamy 1 łyżkę kwiatów i zalewamy wrzątkiem. Szklankę
przykrywamy o zostawiamy na około kwadrans. Po upływie czasu tego przecedzamy. Pijemy
w 2-3 porcjach. Tego typu napar warto stosować do płukania ust, gardła, a także
przy przemywaniu spojówek oczu. Napar ten możemy używać do inhalacji w przypadku
kataru (zatkany nos). Napary z kwiatów czarnego bzu pijemy także w przypadkach zakażeń
układu moczowego.
HERBACIANE MIESZNKI
ZIOŁOWE. Kwiaty bzu po suszeniu są dobrym składnikiem rozmaitych mieszanek z herbatami
ziołowymi. Można ich też używać zamiast herbaty.
DODATEK DO
CIAST. Warto wiedzieć, że świeże kwiaty czarnego bzu możemy dodać do ciasta czy
placków.
Uwaga! Owoce
bzu są dobrym składnikiem spożywczym, mogą posłużyć nam do wyrobu soków i
konfitur. Nie wolno natomiast używać ich do wyrobu win i wódek, gdyż proces
fermentacji z ich udziałem skutkuje powstaniem toksycznych frakcje alkoholi.
Skutkiem wypicia takiego napoju mogłyby być omdlenia i wymioty. Można za to
parzyć odwary z owoców bzu czarnego.
ODWAR Z
OWOCÓW. Do odpowiedniego naczynia wrzucamy 1 łyżkę suszonych owoców i zalewamy
ją 1 szklanką wody. Całość gotujemy przez następne 10-15 minut (bez przykrycia).
Odwar pijemy w razie bólu, a także gdy zachodzi potrzeba odwodnienia 2-3 razy
na dzień.
SOK Z OWOCÓW. Przygotowujemy
go z dojrzałych owoców. Po umyciu umieszczamy je w naczyniu i podgrzewamy aż
puszczą sok. Następnie owoce przecieramy przez gęste sitko i dodajemy cukier (2
: 1). Sok pijemy po 1 łyżce lub łyżeczce 2-3 razy dziennie. Stosujemy go przy
nerwobólach, w bólach kostnych i stawowych, a także w przeziębieniach.
OKŁADY Z
OWOCÓW. Owoce możemy stosować do specjalnych okładów. Żeby przygotować je do okładu,
powinniśmy zalać je wrzątkiem i pozostawić na ok. 10 minut. Następnie odcedzamy.
Takie owoce rozkładamy cienką warstwą na gazie i przykładamy do bolących
miejsc. Okład powinniśmy jeszcze okryć ręcznikiem w celu dłuższego zachowania
ciepła. Okład zdejmujemy po pół godziny.
ODWAR Z KORY. Do
2 łyżek suszonej kory, które umieszczamy w naczyniu, dolewamy 4 szklankami
wody. Całość gotujemy do momentu, aż zostanie połowa objętości. W celach
odchudzających możemy wypijać pół szklanki odwaru każdego dnia wieczorem.
MIESZANKI
ZIOŁOWE. Bez czarny nadaje się do łączenia z innymi ziołami np. z wywarami
rumianku do przemywania oczu lub płukania ust i gardła.
Warto
wiedzieć, iż bez wchodzi w skład mieszanek przygotowywanych przez przemysł
zielarski (np. kwiaty - PYROSAN, owoce - NORMOSAN, wyciąg płynny - płyn - BETASOL).
Zbiór i konserwacja
Zbioru kwiatów dokonujemy w
pełnym rozkwicie w czerwcu i lipcu. Ścinamy kwiatostany i suszymy je w
suszarniach. Wysuszone kwiaty oddzielamy od szypułek (powinny mieć barwę
żółtobiałą). Przechowuje je w szczelnie zamkniętych pojemnikach.
Owoce zbieramy w sierpniu,
ścinając całe baldachy. Suszenie powinno przebiegać z początku w temperaturze ok.
30°C, a następnie w 60°C. Po wysuszeniu obrywamy owoce z szypułek. Suszone
owoce przechowujemy w szczelnie zamkniętych pojemnikach.
Korę zdejmujemy jesienią.
Wybieramy 2-3-letnie pędy. Suszymy ją w miejscach ocienionych i przewiewnych.
Substancje lecznicze
W kwiatach obecne są flawonoidy,
kwasy wielofenolowe, kwasy organiczne, aminy, olejek eteryczny, sole mineralne,
garbniki oraz nie wyodrębniony dotąd związek o działaniu napotnym. Owoce zawierają
witaminę C, witaminy z grupy B, pektyny, a także ślady olejku eterycznego. Są
też bogate w garbniki, antocyjany, kwasy wielofenolowe i kwasy organiczne.
