Wiadomości ogólne

Nazwa tej rośliny wywodzi się prawdopodobnie od tego, że przy pocieraniu jej w palcach słychać rodzaj chrzęstu - skrzypienie. Skrzyp polny występuje w całym kraju. Rośnie na glebach piaszczystych, przeważnie na nieużytkach, nad rzekami, przy drogach, jest chwastem wielu upraw. Wiosną wyrastają wpierw pędy zarodnikowe zakończone kłosem, a po ich zaniku pojawiają się pędy płonę z okółkowo ułożonymi gałązkami.

Inne gatunki skrzypu to skrzyp leśny (Eąuisetwn silvaticum) o pędach silnie rozgałęzionych i często zwisających, skrzyp olbrzymi (Eąuisetwn maximum) o białych międzywęźlach, skrzy płąkowy o sinozielonych pędach (Eąuisetum pratense) oraz skrzyp błotny (Eąuisetwn palustre).

Skrzyp występuje również pod następującymi nazwami: chwoszcz, chwoszczka, jedlinka polna, strzępka, przęstka, krzemionka, koński ogon.

Działanie lecznicze

SUROWCE LECZNICZE: pędy płonę (zielone).

WŁAŚCIWOŚCI: moczopędne, poprawiające przemianę materii, hamujące krwawienia.

Związki czynne zawarte w skrzypie zwiększają ilość wydalanego moczu, a wraz z nim szkodliwych produktów przemiany materii. Działanie to jest silniejsze niż wielu znanych środków moczopędnych. Ponadto skrzyp dzięki zawartości związków krzemu ma duże znaczenie w procesach regeneracyjnych, wpływa on na metabolizm kolagenu, a w konsekwencji na gojenie się ran i odbudowę kości. Związki krzemu zapobiegają także odkładaniu się złogów w drogach moczowych. Skrzyp opóźnia procesy starzenia się.

Skrzyp działa też wzmacniająco na ściany naczyń, zapobie­ga ich łatwemu pękaniu oraz zmniejsza skłonność do krwawień. Poprawi stan włosów i paznokci. Jest również ważny w procesach odpornościowych.

Ziele skrzypu jest szczególnie cenne dla ludzi w wieku podeszłym oraz dla karmiących kobiet, gdyż poprawia mineralizację kości. Korzystnie oddziałuje w przypadkach przedłużających się krwawień miesięcznych, a także w niewielkich krwawieniach z przewodu pokarmowego.

Medycyna ludowa uważała skrzyp za cenny lek w przewlekłych zapale­niach oskrzeli, a także polecała go do płukania ust i gardła w stanach zapalnych lub do pielęgnacji włosów w przypadkach łysienia. Cyganie stosowali skrzyp jako lek przeciw padaczce.

Przepisy stosowania

SOK ZE SKRZYPU. Uzyskujemy go przez rozdrobnienie i wyciśnięcie świeżego ziela skrzypu w sokowirówce. Pijemy po 1 łyżeczce 2 razy dziennie jako lek wzmacniający i opóźniający procesy starzenia.

ODWAR. 2 łyżki suszonego ziela zalewamy 2 szklankami wody i gotujemy przez 20-30 minut. Po przecedzeniu pijemy w 2-3 porcjach w ciągu dnia.

ODWAR Z ZIELA SKRZYPU Z ZIELEM POZIOMKI. Do 2 łyżki suszonego skrzypu dodajemy 1 łyżkę ziela poziomek. Zalewamy wodą i gotujemy przez ok. 20-30 minut. Po przecedzeniu pijemy w 2-3 porcjach w ciągu dnia jako środek moczopędny.

ODWAR DO KĄPIELI. 100 g suszonego skrzypu należy zalać 3 litrami wody. Następnie gotujemy przez ok. 20-30 minut. Przecedzamy i wlewamy do wanny napełnionej do połowy wodą. Kąpiele takie polecane są w neuralgiach, bólach korzonko­wych i reumatycznych.

NAPAR. 1 łyżkę suszonego ziela zalewamy szklanką wrzątku i odstawiamy na 15-20 minut. Po przecedzeniu pijemy w 2-3 porcjach w ciągu dnia.

NALEWKA. 100 g suszonego ziela zalewamy 0,5 1itrem spirytusu 70-procentowego. Po tygodniu pijemy po 20-30 kropli na kieliszek wody.

MIESZANKI. Ziele skrzypu wolno łączyć z ziołami o podobnym działaniu, jak np. z liśćmi brzozy, pokrzywą, czarnym bzem, korą wierzby.

Skrzyp wchodzi w skład mieszanek ziołowych przygotowywanych przez przemysł zielarski o nazwach: CARDIOSAN, REUMOSAN, BETAGRAN, UROGRAN, a wyciągi alkoholowe w skład płynu CHOLESOL, BETA­SOL oraz pasty FITOLIZYNA.

Uwaga! W czasie długotrwałego przyjmowania skrzypu należy uzupełniać dietę witaminą B1. Należy pamiętać, że wszystkie rodzaje skrzypów spożywane w nadmiarze mogą być szkodli­we. Najbardziej toksyczny jest skrzyp błotny. Można go rozpoznać po tym, że pędy zarodnikowe pojawiają się jednocześnie z pędami płonymi, a na szczycie zielonego pędu znajduje się kłosek z zarodnikami. Roślina ta jest chętnie spożywana przez zwierzęta i może być powodem biegunek, wychudzenia. Powoduje spadek mleczności krów, czasem porażenia kończyn.

Zbiór i konserwacja

Pędy płonę ścina się przez całe lato, 10-15 cm nad ziemią. Na lekarstwo należy wybierać pędy zdrowe, bez rdzy. Suszymy je w miejscach ocienionych i przewiewnych, w temperaturze do 40°C. Suszone ziele skrzypu przechowujemy w suchych pomieszczeniach.

Substancje lecznicze

Ziele skrzypu zawiera przede wszystkim dużo krzemionki i to w postaci rozpuszczalnej, dobrze przyswajalnej. Ponadto zawiera ono również flawonoidy, saponiny, kwasy organiczne, w tym kwas askorbowy (witamina C), fenolokwasy, garbniki, alkaloidy i sole mineralne.