Szpiczak mnogi stanowi około 1-2 proc. wszystkich nowotworów oraz około 15 proc. pierwotnych hemocytopatii, czyli schorzeń nowotworowych układu krwiotwórczego. Szpiczak jest zaliczany do chłoniaków wg klasyfikacji Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Jest chorobą bardzo złożoną a postawienie właściwej diagnozy nie jest łatwe.
[[OPENX]]
Pomimo, iż w chwili obecnej szpiczak mnogi pozostaje nadal chorobą nieuleczalną, istnieje wiele skutecznych sposobów terapii. Przez długie lata po rozpoznaniu nowotworu pacjenci mogą prowadzić normalny tryb życia. W okresie remisji choroby często wracają do wcześniejszej aktywności zawodowej. Wiedza i zrozumienie zasad terapii szpiczaka mnogiego, pomaga zmniejszyć lęk i nauczyć się żyć z chorobą.
Istota choroby
Szpiczak mnogi jest rozsianym nowotworem powstałym z nieprawidłowych, patologicznych komórek plazmatycznych. Plazmocyty są prawidłowymi komórkami szpiku kostnego (poniżej 5 proc.) produkującymi przeciwciała, natomiast zmienione nowotworowo to inaczej komórki szpiczakowe. U osób chorych wzrasta aktywność oraz liczba nowotworowych komórek szpiczakowych.
Przebieg choroby jest bardzo różny u poszczególnych osób, z uwagi na różnice dotyczące:
- rozległości zmian ?nacieku" nowotworu w szpiku kostnym,
-
umiejscowienia zmian (np. kości kręgosłupa, miednicy, kończyn górnych lub dolnych),
- aktywności komórek szpiczakowych.
Przyczyny
Nie znamy żadnego pojedynczego czynnika powodującego zachorowanie. Wiadomo jednak, że szpiczak występuje niezwykle rzadko u dzieci, nastolatków i młodych dorosłych. Natomiast wśród osób dorosłych częstość zachorowania wzrasta wraz z wiekiem. Największa częstość zachorowań przypada na piątą, szóstą i siódmą dekadę życia. Może to wynikać z osłabienia układu odpornościowego, kumulacji wpływu czynników środowiskowych, zmian inwolucyjnych organizmu (związanych z wiekiem, np. hormonalnych). Obserwacje z ostatnich lat wskazują, iż częstość występowania szpiczaka mnogiego zdecydowanie wzrasta. Coraz częściej spotykamy chorych wśród osób nawet poniżej 40 roku życia.
Wszędzie na świecie statystyki podają, iż szpiczak mnogi jest częstszy wśród mężczyzn, jednak w Polsce jest odwrotnie, to kobiety częściej zapadają na tę chorobę. Zdarza się częstsze występowanie szpiczaka mnogiego w pewnych rodzinach (3-5 proc.), jednak prawdopodobieństwo tego jest niewielkie. Jednakże na razie nie są dostępne żadne testy genetyczne umożliwiające wykrywanie takich predyspozycji.
Objawy choroby to:
- anemia,
- podniesione stężenia białka (we krwi i/lub w moczu),
- uszkodzenie kości (osteoporoza, częste złamania, ?rozpuszczanie kości"),
- bóle kostne,
- podniesione stężenie wapnia w surowicy krwi,
- upośledzenie funkcji układu odpornościowego,
- niewydolność nerek.
Rozpoznanie
W celu rozpoznania szpiczaka stosuje się różne metody diagnostyczne, są to:
- biopsja szpiku kostnego,
- badania krwi (morfologia, badania biochemiczne, badania białek krwi),
- badania moczu,
- badania kości (radiologiczne, rezonans magnetyczny, badanie PET, tomografia komputerowa, densytometria).
Leczenie
Aktualnie nowym, tzw. ?złotym standardem" leczenia jest metoda CTD, którą się stosuje u osób poniżej 65 roku życia. Doustna lub dożylna forma tej terapii prowadzi aż u około 70 % pacjentów do remisji.
Dostępne są również metody łagodzące fizyczny i emocjonalny wpływ choroby na życie chorego po rozpoznaniu nowotworu. Wczesne ich zastosowanie jest równie ważne, jak podjęcie leczenia choroby zasadniczej. Współistniejącymi objawami podczas leczenia są:
- zmęczenie i osłabienie spowodowane anemią,
- bóle kostne,
- gorączka i/lub objawy zakażenia.
Szpiczak mnogi może mieć często bardzo indywidualny przebieg. U każdego chorego przebiegać może w różnym tempie i powodować inne problemy. W każdym przypadku hematolog na bieżąco ocenia sytuację i proponuje najlepsze w danej chwili leczenie, jednak pacjent odgrywa zasadniczą rolę pomagając lekarzowi w podejmowaniu takich indywidualnych decyzji. Bardzo ważne jest, aby chory i jego najbliżsi rozumieli chorobę, pytali w razie wątpliwości oraz rozważali różne proponowane metody leczenia.
Utrzymanie dobrego stanu psychicznego jest niezwykle ważne w całym procesie leczenia. Należy wiedzieć dokładnie, jaki jest plan postępowania i co może się zdarzyć. Polecany jest kontakt z psychologiem lub psychoterapeutą
Aktywność fizyczna
Chory powinien się upewnić, rozmawiając z lekarzem, czy istnieją jakiekolwiek ograniczenia dotyczące aktywności fizycznej (wynikające np. z uszkodzenia kośćca), którą powinien utrzymywać. Istnieje możliwość optymalnego doboru dla danego pacjenta ćwiczeń, np. spacery, pływanie, zabiegi rozciągające i wzmacniające, joga.
Prawidłowa dieta
Bardzo ważne jest odpowiednie nawadnianie, czyli picie około 3000 ml płynów na dobę, aby w ten sposób zadbać skutecznie i optymalnie o nerki. Istotne jest też unikanie leków, które potencjalnie mogą spowodować uszkodzenie nerek (np.: antybiotyki nefrotoksyczne lub leki przeciwbólowe z tzw. grupy niesterydowych leków przeciwzapalnych.) Obecnie nie istnieje specjalne dieta dla chorych na szpiczaka mnogiego. Aktualnie trwają badania dotyczące tego zagadnienia. Generalnie stosować należy ogólne zasady dotyczące zdrowego odżywiania, jak również zalecenia wynikające ze współistnienia innych chorób (np. układu krążenia).
dr n. med. Artur Jurczyszyn
