Jeszcze kilka lat temu dysleksja uważana była za dziwną, niespotykaną przypadłość, bardziej kojarzoną z lenistwem niż z faktyczna chorobą. Obecnie do jednej klasy uczęszcza nawet kilku uczniów z zaświadczeniem stwierdzającym tą chorobę. Mimo, że problem stał się tak powszechny, dla wielu dysleksja wciąż kojarzona jest tylko ze szkolnymi błędami ortograficznymi.

Dysleksja rozwojowa, czyli specyficzne trudności w nauce czytania i pisania to zaburzenie objawiające się trudnościami w nauce czytania i pisania, mimo stosowania standardowych metod nauczania Jest ona spowodowana zaburzeniami podstawowych funkcji poznawczych wzrokowych, słuchowych i percepcyjno motorycznych, co często uwarunkowane jest genetycznie.

Miejsce dysleksji w naszym życiu.

Na temat dysleksji zostało napisane i powiedziane w ostatnich latach mało i dużo zarazem. Dużo o tyle, że problem jako taki został rozpoznany, zdefiniowany i uzyskał pewną rangę w przepisach prawa oświatowego mając przełożenie na określone ulgi i przywileje ucznia dyslektycznego w systemie szkolnym. Mało - ponieważ zjawisko w dalszym ciągu jest nierozpoznawalne w niektórych indywidualnych przypadkach, rozpoznawalne zbyt późno, czyli przeważnie wtedy, gdy przejawia się w postaci mniejszych lub większych trudności szkolnych dziecka.

Wielu rodziców jeszcze w ogóle nie zetknęło się z określeniem dysleksja i zupełnie nie rozumie co to pojęcie znaczy. Często również nauczyciele istoty tego problemu nie rozumieją w związku z czym postrzegają trudności uczniów w kategorii ich lenistwa, a nie dysfunkcji, uniemożliwiających sprostanie wymaganiom. 

Rozpoznanie

Zgromadzona do tej pory wiedza, wykorzystana w odpowiedni sposób, umożliwia wczesne wykrycie dysleksji. Dysleksję rozpoznaje się porównując zachowania dziecka do opracowanych i opisanych w literaturze symptomów występujących w kolejnych stadiach rozwoju dziecka.

Pierwsze objawy, czyli opóźniony lub nietypowy rozwój ruchowy możemy zauważyć już w wieku niemowlęcym, kiedy dziecko nie raczkuje lub ma trudności z utrzymaniem równowagi w pozycji siedzącej.

Podobnie w wieku 2-3 lat, pojawiają się trudności manualne, mała sprawność w zakresie samoobsługi i zabawach a także opóźniony rozwój mowy.

Symptomami dysleksji, które ujawniają się w wieku przedszkolnym jest przede wszystkim niska sprawność ruchowa. Dziecko sprawia problemy czynności związane z zabawą i nauką takie jak: budowanie z klocków, rysowanie, układanie puzzli czy nauka jazdy na rowerku trzykołowym. Ważnym objawem jest opóźniona laterencja, czyli brak przejawów preferencji jednej ręki.

U starszych dzieci pojawia się wadliwa wymowa (np. przestawianie głosek i sylab, błędy w budowaniu wypowiedzi, błędy gramatyczne) oraz trudności w nauce czytania.

U wielu dzieci dysleksje zauważa się dopiero w szkole.

Leczenie

W przypadku podejrzeń, że dziecko jest dyslektykiem, najlepiej zwrócić się o pomoc do specjalisty; logopedy, psychologa.

Należy pamiętać, że dziecko nie musi czekać na zdiagnozowanie dysleksji rozwojowej, aby uczestniczyć w zajęciach terapii. Już zaliczenie do tzw. grupy ryzyka dysleksji jest wystarczającym powodem do podjęcia pracy z dzieckiem. Zajęcia te mają charakter stymulujący rozwój intelektualny i poznawczy. W leczeniu dysleksji obowiązuje zasada: im wcześniej, tym lepiej.

W leczeniu dobre rezultaty przynosi terapia logopedyczna z elementami Dennisona bądź terapia integracji sensorycznej.

Sylwia Więconek Piątek

Neurologopeda

Szpiczak mnogi stanowi około 1-2 proc. wszystkich nowotworów oraz około 15 proc. pierwotnych hemocytopatii, czyli schorzeń nowotworowych układu krwiotwórczego. Szpiczak jest zaliczany do chłoniaków wg klasyfikacji Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Jest chorobą bardzo złożoną a postawienie właściwej diagnozy nie jest łatwe.

[[OPENX]]

Pomimo, iż w chwili obecnej szpiczak mnogi pozostaje nadal chorobą nieuleczalną, istnieje wiele skutecznych sposobów terapii. Przez długie lata po rozpoznaniu nowotworu pacjenci mogą prowadzić normalny tryb życia. W okresie remisji choroby często wracają do wcześniejszej aktywności zawodowej. Wiedza i zrozumienie zasad terapii szpiczaka mnogiego, pomaga zmniejszyć lęk i nauczyć się żyć z chorobą.

Istota choroby

Szpiczak mnogi jest rozsianym nowotworem powstałym z nieprawidłowych, patologicznych komórek plazmatycznych. Plazmocyty są prawidłowymi komórkami szpiku kostnego (poniżej 5 proc.) produkującymi przeciwciała, natomiast zmienione nowotworowo to inaczej komórki szpiczakowe. U osób chorych wzrasta aktywność oraz liczba nowotworowych komórek szpiczakowych.

Przebieg choroby jest bardzo różny u poszczególnych osób, z uwagi na różnice dotyczące:

• rozległości zmian ?nacieku" nowotworu w szpiku kostnym,

• umiejscowienia zmian (np. kości kręgosłupa, miednicy, kończyn górnych lub dolnych),

• aktywności komórek szpiczakowych.

Przyczyny

Nie znamy żadnego pojedynczego czynnika powodującego zachorowanie. Wiadomo jednak, że szpiczak występuje niezwykle rzadko u dzieci, nastolatków i młodych dorosłych. Natomiast wśród osób dorosłych częstość zachorowania wzrasta wraz z wiekiem. Największa częstość zachorowań przypada na piątą, szóstą i siódmą dekadę życia. Może to wynikać z osłabienia układu odpornościowego, kumulacji wpływu czynników środowiskowych, zmian inwolucyjnych organizmu (związanych z wiekiem, np. hormonalnych). Obserwacje z ostatnich lat wskazują, iż częstość występowania szpiczaka mnogiego zdecydowanie wzrasta. Coraz częściej spotykamy chorych wśród osób nawet poniżej 40 roku życia.

Wszędzie na świecie statystyki podają, iż szpiczak mnogi jest częstszy wśród mężczyzn, jednak w Polsce jest odwrotnie, to kobiety częściej zapadają na tę chorobę. Zdarza się częstsze występowanie szpiczaka mnogiego w pewnych rodzinach (3-5 proc.), jednak prawdopodobieństwo tego jest niewielkie. Jednakże na razie nie są dostępne żadne testy genetyczne umożliwiające wykrywanie takich predyspozycji.

Objawy choroby to:

• anemia,
• podniesione stężenia białka (we krwi i/lub w moczu),
• uszkodzenie kości (osteoporoza, częste złamania, ?rozpuszczanie kości"),
• bóle kostne,
• podniesione stężenie wapnia w surowicy krwi,
• upośledzenie funkcji układu odpornościowego,
• niewydolność nerek.

Rozpoznanie

W celu rozpoznania szpiczaka stosuje się różne metody diagnostyczne, są to:

• biopsja szpiku kostnego,
• badania krwi (morfologia, badania biochemiczne, badania białek krwi),
• badania moczu,
• badania kości (radiologiczne, rezonans magnetyczny, badanie PET, tomografia komputerowa, densytometria).

Leczenie

Aktualnie nowym, tzw. ?złotym standardem" leczenia jest metoda CTD, którą się stosuje u osób poniżej 65 roku życia. Doustna lub dożylna forma tej terapii prowadzi aż u około 70 % pacjentów do remisji.

Dostępne są również metody łagodzące fizyczny i emocjonalny wpływ choroby na życie chorego po rozpoznaniu nowotworu. Wczesne ich zastosowanie jest równie ważne, jak podjęcie leczenia choroby zasadniczej. Współistniejącymi objawami podczas leczenia są:

• zmęczenie i osłabienie spowodowane anemią,
• bóle kostne,
• gorączka i/lub objawy zakażenia.

Szpiczak mnogi może mieć często bardzo indywidualny przebieg. U każdego chorego przebiegać może w różnym tempie i powodować inne problemy. W każdym przypadku hematolog na bieżąco ocenia sytuację i proponuje najlepsze w danej chwili leczenie, jednak pacjent odgrywa zasadniczą rolę pomagając lekarzowi w podejmowaniu takich indywidualnych decyzji. Bardzo ważne jest, aby chory i jego najbliżsi rozumieli chorobę, pytali w razie wątpliwości oraz rozważali różne proponowane metody leczenia.

Utrzymanie dobrego stanu psychicznego jest niezwykle ważne w całym procesie leczenia. Należy wiedzieć dokładnie, jaki jest plan postępowania i co może się zdarzyć. Polecany jest kontakt z psychologiem lub psychoterapeutą

Aktywność fizyczna

Chory powinien się upewnić, rozmawiając z lekarzem, czy istnieją jakiekolwiek ograniczenia dotyczące aktywności fizycznej (wynikające np. z uszkodzenia kośćca), którą powinien utrzymywać. Istnieje możliwość optymalnego doboru dla danego pacjenta ćwiczeń, np. spacery, pływanie, zabiegi rozciągające i wzmacniające, joga.

Prawidłowa dieta

Bardzo ważne jest odpowiednie nawadnianie, czyli picie około 3000 ml płynów na dobę, aby w ten sposób zadbać skutecznie i optymalnie o nerki. Istotne jest też unikanie leków, które potencjalnie mogą spowodować uszkodzenie nerek (np.: antybiotyki nefrotoksyczne lub leki przeciwbólowe z tzw. grupy niesterydowych leków przeciwzapalnych.) Obecnie nie istnieje specjalne dieta dla chorych na szpiczaka mnogiego. Aktualnie trwają badania dotyczące tego zagadnienia. Generalnie stosować należy ogólne zasady dotyczące zdrowego odżywiania, jak również zalecenia wynikające ze współistnienia innych chorób (np. układu krążenia).

dr n. med. Artur Jurczyszyn