Co to jest tętniak? Jaki są rodzaje tętniaków? Jak są sposoby leczenia? Odpowiedź na te pytania znajdziecie w poniższym artykule.

Tętniak to odcinkowe uwypuklenie tętnicy, które powstaje w następstwie uszkodzenia jej ściany. Rozróżniamy tętniaki: prawdziwe, rzekome i rozwarstwiające.

Tętniak prawdziwy
W tętniaku prawdziwym balonowate lub wrzecionowate rozszerzenie jest spowodowane ścieńczeniem wszystkich warstw ściany tętnicy, której ciągłość pozostaje naruszona. Do tej pory nie wyjaśniono, co jest główną przyczyną powstawania tętniaków prawdziwych. Wiadomo jednak, że u większości chorych, cierpiących z powodu tętniaków,

stwierdza się także zmiany miażdżycowe w tętnicach kończyn dolnych, szyjnych, wieńcowych. Około 50% chorych, u których wykryto tętniaka prawdziwego, ma nadciśnienie. Powstanie tętniaka wiąże się ze zmniejszeniem odporności ściany tętnicy, która rozprzestrzenia się pod wpływem wysokiego ciśnienia krwi. Tętniaki prawdziwe mogą powstawać w każdej tętnicy jako twory pojedyncze lub mnogie. Objawy tętniaków zależą od ich wielkości i umiejscowienia.

Tętniak aorty wstępującej i aorty piersiowej

Tętniaki tworzące się w tych odcinkach aorty są bardzo trudne do wykrycia. Początkowo, a nawet u niektórych osób przez cały okres choroby, mogą nie dawać żadnych charakterystycznych objawów. Za to pęknięcie tętniaka jest bardzo niebezpieczne, gdyż olbrzymia ilość krwi nagle przedostaje się do klatki piersiowej. W wyniku masowego krwotoku umiera wówczas większość chorych.

Jedynym skutecznym sposobem zapobiegania pęknięciu jest operacja. Dlatego ważne jest wczesne wykrycie tętniaka. Zwykle można to zrobić podczas kontrolnych zdjęć rentgenowskich, które powinny być wykonywane rutynowo raz w roku. Czasami tętniaki bywają wykrywane na zdjęciach wykonywanych np. z powodu zapalenia płuc. Wyraźniejsze objawy tętniaka aorty piersiowej pojawiają się dopiero w razie uciskania powiększającego się tętniącego guza na otaczające narządy.
Zależnie od umiejscowienia tętniaka, leczenie wygląda inaczej. Może to być operacja klasyczna albo przezskórne wewnątrznaczyniowe wprowadzenie do aorty stent-graftu.

Tętniak aorty brzusznej

Równie niebezpieczne są tętniaki aorty brzusznej, które początkowo nie powodują żadnych dostrzegalnych objawów. W miarę powiększania się tętniaka chory może zauważyć jedynie pojawienie się w brzuchu tętniącego guza. Częściej jednak odczuwa pulsowanie w jamie brzusznej, często określane przez pacjentów jako ?bicie drugiego serca?. Duży tętniak aorty brzusznej uciska na kręgosłup, co powoduje bóle w okolicy krzyżowej (bóle ?krzyża?), czasami rozpoznawane jako bóle spowodowane zwyrodnieniowymi kręgosłupa lub wypadnięciem dysku.
Warto wiedzieć, że wiele tętniaków aorty brzusznej i jej gałęzi wykrywa się przypadkowo w czasie badań ultrasonograficznych brzucha, wykonywanych z powodu kamicy żółciowej lub nerkowej.
Trzeba pamiętać o tym, że ultrasonografia jest skuteczną metodą rozpoznawania tętniaków tętnic jamy brzusznej.

Czy tętniaka aorty brzusznej należy operować

Chorzy, u których wykryto tętniaka o średnicy w granicach 30-40 mm, nie muszą być operowani. Powinni jednak pozostawać pod stałą kontrolą lekarską i co kilka miesięcy wykonywać badania ultrasonograficzne. Jeśli średnica tętniaka będzie się powiększać, zwłaszcza szybko, należy liczyć się z możliwością, a nawet koniecznością operacji. Trzeba bowiem pamiętać, że w miarę powiększania się tętniaka, zwiększa się też ryzyko jego pęknięcia, czego skutkiem jest masywny krwotok i śmierć około 50 procent chorych. Dla porównania po operacjach nie pękniętych tętniaków śmiertelność waha się w granicach zaledwie 3-5 procent.

Na czym polega leczenie?

Tętniaki aorty brzusznej, podobnie jak inne tętniaki, można operować metodą klasyczną lub wewnątrznaczyniową. Decyzję o metodzie operacji podejmuje pacjent po wysłuchaniu opinii chirurga, który wcześniej omówił przebieg choroby i wyniki badań z anestezjologiem, radiologiem i często również z kardiologiem. Zwykle chirurg doradza choremu metodą operacji. Operacja klasyczna polega na przecięciu tętniaka i wszyciu protezy, a wewnątrznaczyniowa na wprowadzeniu do wnętrza tętniaka stent-grafu.

Tętniaki innych tętnic

W odróżnieniu od tętniaków aorty, tętniaki prawdziwe tętnic kończyn rzadko pękają, natomiast często są przyczyną zatorów. Winne temu są odrywające się skrzepliny, którymi przeważnie wypełniony jest worek tętniaka.
Tętniaki tętnic kończyn najczęściej także nie wywołują żadnych objawów i przeważnie wykrywa się je podczas przypadkowego badania. Nierzadko chory przez długi czas nie zwraca uwagi na tętniący guz, np. w okolicy podkolanowej. Objawy występują dopiero w razie powikłań, kiedy pojawiają się bóle w okolicy tętniącego guza, obrzęk, przewlekłe lub nagłe niedokrwienie kończyny, spowodowane zatorami. W rozpoznawaniu bardzo duże znaczenia mają ultrasonografia oraz arteriografia.
Tętniaki gałęzi brzusznych aorty, a zwłaszcza tętnicy śledzionowej, występują przeważnie u kobiet. Mają dużą skłonność do pękania w czasie porodu. Konieczne jest wtedy usunięcie śledziony.
Leczenie jak w pozostałych przypadkach operacyjne.

Tętniak rzekomy

Tętniak rzekomy powstaje po przerwaniu wszystkich warstw ściany tętnicy. Przebicie lub rozerwanie aorty prowadzi do masywnego krwotoku do klatki piersiowej lub jamy brzusznej. Jeśli zaś zaś zostanie przebita tętnica kończyny bez uszkodzenia skóry, np. złamaną kością, tylko niewielka ilość krwi może zmieścić się w okolicznych tkankach. Powstaje wówczas krwiak, który po kilku tygodniach zostaje otoczony torebką wytworzoną przez przylegające tkanki. W tak powstałym tętniaku znajdują się zwykle skrzepliny. Tętniaki małych tętnic mogą ulec samoistnemu wygojeniu. Po urazach większych tętnic tętniak przeważnie stopniowo się powiększa, uciskając okoliczne tkanki i narządy.
Odmianą tętniaka rzekomego jest tętniak powstający po operacjach tętnic w miejscu rozejścia się zespolenia protezy z tętnicą.
Objawy i rozpoznanie oraz metody leczenia tętniaków rzekomych są podobne jak tętniaków prawdziwych.
Tętniak jest bardzo poważnym i stałym zagrożeniem życia chorego. Dlatego ogromne znaczenie ma jak najszybsze zgłoszenie się do lekarza w razie zauważenia jakiegokolwiek tętniącego guza.

Tętniak rozwarstwiający aorty

Tętniak rozwarstwiający aorty powstaje w wyniku pęknięcia błony wewnętrznej. Przez powstają szczelinę krew przedostaje się do błony środkowej, rozwarstwia ścianę tętnicy i wytworzonym kanałem płynie w kierunku obwodowym, czasami aż do rozwidlenia aorty brzusznej lub nawet niżej. Wrota rozwarstwienia znajdują się przeważnie w aorcie wstępującej lub piersiowej, najczęściej tuż poniżej miejsca odejścia lewej tętnicy podobojczykowej. Przyczynami pęknięcia są choroby ściany aorty i nadciśnienie.
Choroba rozpoczyna się bardzo silnym bólem, umiejscowionym w klatce piersiowej. Wraz z postępowaniem rozwarstwienia ból przesuwa się w kierunku obwodowym. Rozwarstwienie tętnic odchodzących od rozwarstwionej aorty może powodować pojawienie się objawów nagłego niedokrwienia serca, mózgu, kończyn górnych i narządów jamy brzusznej.

Jak wygląda leczenie

Przede wszystkim lekarze dążą do obniżenia ciśnienia tętniczego krwi. Przeważnie konieczna jest operacja, której zasadniczym celem jest zamknięcie otworu wiodącego do rozwarstwienia. Wyniki operacji wykonanej w specjalistycznej klinice u około 70 procent chorych są zadowalające.