Rodzice obserwując swe dzieci podczas nauki czy codziennej zabawy spostrzegają niekiedy niepokojące zachowania. Zadają sobie wtedy pytanie, czy należy zaczerpnąć wiedzy specjalisty, aby upewnić się czy nie są one objawem choroby. Oto symptomy dysleksji rozwojowej. Sprawdź czy to zaburzenie dotyczy również Twojego dziecka.

Autor: Sylwia Więconek - Piątek

Neurologopeda, logopeda, terapeuta

Objawy a wiek dziecka

Symptomy ryzyka dysleksji są charakterystyczne dla danego etapu rozwoju dziecka. Oznacza to, że w każdym wieku dysleksja, czyli specyficzne trudności w nauce czytania i pisania, objawia się nieco inaczej. Oczywiście im więcej symptomów dysleksji zauważamy, tym jest ono bardziej prawdopodobna. Trzeba pamiętać, że dziecko z dysleksją wymaga specjalistycznej i kompleksowej diagnozy oraz terapii. Im wcześniej rozpoznany problem, tym większe szanse jego rehabilitacji.

Symptomy

Wiek niemowlęcy:

Artykulacją jest czynnością wtórna nałożoną na funkcje pierwotne. Zmienianie się jakości odruchów jest dowodem na dojrzewanie układu nerwowego. Część odruchów zanika. Pojawiają się na ich miejsce następne: np. dopiero, gdy wygasa odruch kąsania, pojawia się odruch żucia. Warunkuje on, oprócz prawidłowości pokarmowych, płynność ruchów mownych przy gaworzeniu. Dziecko bez odruchu żucia ma, oprócz trudności w jedzeniu, wydłużony okres posługiwania się sylabami, późno zaczyna je łączyć, budując z nich słowa. Przetrwałe, czyli zbyt długo utrzymujące się kąsanie jest objawem patologii.

Wiek poniemowlęcy (2-3 lata)

Wiek przedszkolny

Wiek 6-7 lat

• wadliwa wymowa, przestawianie głosek i sylab, asymilacje głosek, błędy w budowaniu wypowiedzi, błędy gramatyczne, trudności z poprawnym używaniem wyrażeń przyimkowych, zaburzenia słuchu fonematycznego czyli trudności z różnicowaniem podobnie brzmiących głosek (s-z, bp), mylenie nazw zbliżonych fonetycznie, trudności z analizą i syntezą słuchową,
• nasilone trudności w nauce czytania, wolne głoskowanie i trudności, przekręcanie wyrazów, brak rozumienia przeczytanego zdania,
• pisanie liter i cyfr zwierciadlanie, odwzorowanie wyrazów poprzez zapisywanie ich od strony prawej do lewej.

Należy znać powyższe symptomy Wielu rodziców bagatelizuje owe specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu, i traktuje owe problemy jako zachowania typowe dla małego dziecka, z których się wyrasta.. Niestety powszechna nieznajomość tego jak powinien przebiegać prawidłowy rozwój, nie tylko wśród rodziców, ale również nauczycieli klas ?0", powoduje, że objawy ryzyka dysleksji są bardzo często dostrzegane dopiero w szkole.

W pierwszych latach nauki dziecka w szkole dorośli powinni zwrócić uwagę na następujące symptomy i odpowiednio zainterweniować (tzn. poddać dziecko badaniom diagnostycznym i zadbać o to, by uzyskało ono pomoc od pedagoga reedukatora).

W wieku szkolnym symptomami ryzyka dysleksji są:

• mała sprawność ruchowa całego ciała;
• obniżona sprawność ruchowa rąk, trudności z opanowaniem czynności samoobsługowych związanych z ubieraniem się, myciem i jedzeniem;
• zaburzenia koordynacji wzrokowo ruchowej objawiające się: trudnościami z rzucaniem do celu i chwytaniem, niechęcią do rysowania i pisania, trudnościami z rysowaniem szlaczków w liniaturze zeszytu, odtwarzaniem złożonych figur geometrycznych, niskim poziomem graficznym rysunków i pisania;
• zaburzenia funkcji wzrokowych, czyli trudności z wyróżnianiem elementów z całości i/lub z ich syntetyzowaniem w całość, trudności z wyodrębnianiem kształtów podobnych (np. liter m-n, l-t-ł) lub identycznych, lecz inaczej położonych w przestrzeni (np. liter p-g-b-d);
• zaburzenia funkcji językowych czyli wadliwa wymowa, przekręcanie złożonych wyrazów, używanie sformułowań niepoprawnych pod względem gramatycznym: trudności z poprawnym używaniem wyrażeń przyimkowych, sformułowań wyrażających stosunki przestrzenne: nad-pod, za-przed, wewnątrz, na zewnątrz, trudności z pamięcią fonologiczną, sekwencyjną, czyli trudności dotyczące zapamiętywania: sekwencji nazw, np. dni tygodnia, pór roku, nazw kolejnych posiłków, sekwencji czasowej: ?wczoraj - dziś - jutro" i sekwencji cyfr, trudności z zapamiętywaniem tabliczki mnożenia;
• utrzymywanie się oburęczności,
• zaburzenia orientacji w schemacie ciała i przestrzeni, objawiające się
• trudnościami z jednoczesnym wskazywaniem na sobie części ciała i określanie ich terminami: prawe - lewe, np. odróżnianiem prawej i lewej ręki, strony ciała, trudnościami z określaniem położenia przedmiotów względem siebie, np. droga na prawo, zaś drzwi na lewo, pisaniem liter i cyfr zwierciedlaniem i/lub zapisywaniem wyrazów od prawej do lewej strony;
• nasilone trudności w nauce czytania (głoskowanie lub sylabizowanie z wtórną syntezą słowa), niewłaściwie i słabe rozumienie przeczytanego tekstu;
• trudności z opanowaniem poprawnej pisowni związane z opóźnieniem rozwoju spostrzegania wzrokowego i pamięci wzrokowej, czyli trudności z zapamiętaniem kształtu rzadziej występujących liter o skomplikowanej strukturze (np. wielkie litery pisane: F, H, Ł, G), mylenie liter podobnych pod względem kształtu, np. l-t-ł, m-n, mylenie liter identycznych, lecz inaczej położonych w przestrzeni: p-b-d-g, popełnianie błędów podczas przepisywania tekstów;
• trudności z opanowaniem poprawnej pisowni wynikające z opóźnienia rozwoju fonologicznego aspektu funkcji językowych objawiające się: myleniem liter odpowiadających głoskom podobnym fonetycznie (np. głoski z-s,w-f,d-t,k-g), myleniem głosek i-j, głosek nosowych ą-om, ę-en, nagminnym opuszczaniem, dodawaniem, przestawianiem, podwajaniem liter i sylab, pisaniem wyrazów bezsensownych, nasilonymi trudnościami podczas pisania ze słuchu (dyktanda);
• zaburzenia orientacji w czasie, czyli trudności z określaniem pory roku, dnia, czasu na zegarze.

Jeżeli wyżej wymienione symptomy oraz trudności w czytaniu i pisaniu utrzymują się u dzieci w klasie II, pomimo pomocy udzielanej przez rodziców w domu i właściwej pracy nauczyciela w szkole, należy przeprowadzić badanie diagnostyczne w poradni psychologiczno-pedagogicznej w celu stwierdzenia, co jest przyczyną owych zaburzeń. Jedną z nich może być właśnie dysleksja. Nie należy z tym zwlekać, ponieważ tutaj, tak jak i przy wielu innych chorobach, wczesne wykrycie ułatwia udzielenie pomocy.

Dysleksję rozpoznaje się poprzez porównanie zachowań dziecka do opracowanych i opisanych w literaturze symptomów występujących w kolejnych stadiach rozwoju dziecka. U dzieci z dysleksją zazwyczaj stwierdza się zaburzenia percepcji wzrokowej, słuchowej oraz integracji postrzegania rzeczywistości ze zręcznością ruchową. Terapia powinna być ukierunkowana na likwidowanie tych zaburzeń. Doświadczenie dowodzi, że dobre rezultaty przynosi terapia logopedyczna z elementami Dennisona bądź terapia integracji sensorycznej.

Warto też wiedzieć, że dziecko wcale nie musi czekać na zdiagnozowanie dysleksji rozwojowej, aby uczestniczyć w zajęciach terapii. Już zaliczenie do tzw. grupy ryzyka dysleksji jest wystarczającym powodem do podjęcia pracy z dzieckiem. Zajęcia te mają charakter stymulujący rozwój intelektualny i poznawczy. Nie mogą więc w żadnym razie zaszkodzić.

Sylwia Więconek - Piątek

neurologopeda